ΤΑ ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Α. ΗΘΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ:

1. ΚΡΙΣΗ ΗΘΙΚΩΝ ΑΞΙΩΝ: αξίες και ιδανικά του παρελθόντος τείνουν στη σημερινή εποχή να χαθούν χωρίς να αντικαθίστανται. Η έλλειψη αξιών είναι εμφανής.

2. ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ: ο άνθρωπος χάνει κάποια στοιχεία της προσωπικότητάς του. Αποξενώνεται από τον εαυτό του, τους άλλους, την εργασία, τη φύση.

3. ΕΛΛΕΙΨΗ ΧΑΡΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ: το φαινόμενο της εξειδίκευσης εμποδίζει το σημερινό άνθρωπο να νιώσει τη χαρά της δημιουργίας στο χώρο εργασίας του.

4. ΑΠΑΝΘΡΩΠΟΙΗΣΗ: σήμερα ο άνθρωπος δεν αντιμετωπίζεται σαν αξία, αλλά θεωρείται το μέσο για την επίτευξη κάποιου σκοπού. Καταπατούνται σε παγκόσμιο επίπεδο τα ανθρώπινα δικαιώματα.

5. ΑΝΤΙΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑ: ο σύγχρονος άνθρωπος ενδιαφέρεται για το «εγώ» και όχι για το «εμείς». Θεωρεί πως το ατομικό συμφέρον αντιδιαστέλλεται προς το κοινωνικό.

6. ΑΠΟΞΕΝΩΣΗ: οι άνθρωποι δεν επικοινωνούν μεταξύ τους. Κυριαρχεί η ιδιοτέλεια, η ανασφάλεια, η αδιαφορία για το συνάνθρωπο, με αποτέλεσμα οι ανθρώπινες σχέσεις να μετατρέπονται σε τυπικές, απρόσωπες, επιδερμικές.

7. ΒΙΑ – ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: οι απρόσωπες σχέσεις – οι ανταγωνιστικές τάσεις οδηγούν τους ανθρώπους σε αποκλίνουσα συμπεριφορά, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας.

8. ΚΑΤΑΠΑΤΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ: ο άνθρωπος αντιμετωπίζει το συνάνθρωπό του ως μέσο και όχι ως σκοπό.

9. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ – ΑΤΟΜΙΚΙΣΜΟΣ: οι άνθρωποι αδιαφορούν για τα «κοινά», δεν ενεργούν συλλογικά για την επίλυση των προβλημάτων που απασχολούν την κοινωνία. Απαξίωση των πολιτικών και της πολιτικής. Αποστασιοποίηση…

10. ΑΝΤΙΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΣΤΑΣΗ – ΞΕΝΟΜΑΝΙΑ: άρνηση της πολιτιστικής παράδοσης σημαίνει απώλεια της ιστορικής – εθνικής μνήμης, απώλεια της εθνικής ταυτότητας. Από την άλλη πλευρά η άκριτη υιοθέτηση πνευματικών και υλικών προϊόντων ξένων λαών οδηγεί στον εθνικό εκφυλισμό.

11. ΧΑΣΜΑ ΓΕΝΕΩΝ: οι ιδεολογικές αντιθέσεις μεταξύ των νέων και των μεγαλυτέρων σε ηλικία ανθρώπων, αποτελούν συχνό φαινόμενο μέσα στα πλαίσια της κοινωνίας.

12. ΕΛΛΕΙΨΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΧΡΟΝΟΥ: οι αυξημένες απαιτήσεις της σύγχρονης καταναλωτικής κοινωνίας ανάγκασαν τον άνθρωπο να αφιερώνει ολοένα και περισσότερο χρόνο στην άσκηση του επαγγέλματός του. Η επίπονη και εξουθενωτική εργασία περιορίζει τον ελεύθερο χρόνο.

Β. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ:

1. ΕΛΛΕΙΨΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ – ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ: οι εξειδικευμένοι επαγγελματίες και επιστήμονες είναι πνευματικά μονομερείς. Γνωρίζουν μόνο το αντικείμενο με το οποίο ασχολούνται λόγω έλλειψης γενικής παιδείας.

2. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΜΟΝΟΜΕΡΕΙΑ – ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΙ: σήμερα κυριαρχεί ο φανατισμός κάθε μορφής, ιδεολογικός – πολιτικός – κοινωνικός – θρησκευτικός, άμεση απόρροια της πνευματικής μονομέρειας.

3. ΜΑΖΟΠΟΙΗΣΗ – ΠΑΘΗΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ: οι αλλοτριωτικές συνθήκες ζωής κάνουν τους ανθρώπους να χάνουν τα ατομικά τους χαρακτηριστικά, να γίνονται «μαζάνθρωποι».

4. ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗ ΜΑΖΩΝ: οι άνθρωποι έχουν χάσει τα ατομικά τους χαρακτηριστικά, έχουν τυποποιηθεί, έχουν τις ίδιες προτιμήσεις, τις ίδιες ανάγκες, κάνουν τις ίδιες επιλογές. Οι ανάγκες τους προβλέπονται εύκολα και υπάρχουν κάποιοι που το εκμεταλλεύονται.

5. ΣΤΑΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ: η υπέρμετρη ανάπτυξη του υλικού πολιτισμού οδηγεί σε στασιμότητα τον πνευματικό. Είναι αυτό που ονομάζουμε υποκουλτούρα.

6. ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ: στη σημερινή κοινωνία όπου τα πάντα είναι αντικείμενο εμπορίου και συναλλαγών, η τέχνη και η επιστήμη τείνουν να χάσουν το πραγματικό περιεχόμενό τους.

Γ. ΥΛΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ:

1. ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΣΜΟΣ: οι άνθρωποι δεν επιθυμούν να ικανοποιήσουν μόνο τις πρωτογενείς ανάγκες τους, αλλά επιδιώκουν να εξυπηρετήσουν και τις διαρκώς αυξανόμενες δευτερογενείς ανάγκες τους. Η υπερκατανάλωση οφείλεται στη λανθασμένη ιεράρχηση των αναγκών.

2. ΑΝΕΡΓΙΑ: ο οικονομικός παράγοντας καθορίζει την κοινωνική διαστρωμάτωση. Το φαινόμενο της ανεργίας διαταράσσει την ομαλή λειτουργία του σύγχρονου καπιταλιστικού συστήματος και δημιουργεί κοινωνικές ανισότητες.

3. ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ: η ρύπανση, η μόλυνση, η ενεργειακή κρίση, η εξάντληση των φυσικών πόρων συνιστούν το πρόβλημα. Όταν ο άνθρωπος στρέφεται εναντίον της φύσης, ουσιαστικά στρέφεται εναντίον του εαυτού του.

4. ΑΣΤΥΦΙΛΙΑ: ερήμωση της υπαίθρου, συσσώρευση πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα.

5. ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ: μάστιγα των σύγχρονων κοινωνιών με αρνητικότατες συνέπειες για τους ανθρώπους και κυρίως τους νέους.

Διαφήμιση: η στάση μας απέναντί της.

            Στη σύγχρονη καταναλωτική κοινωνία η διαφήμιση αποτελεί πραγματικότητα αλλά ταυτόχρονα και αναγκαιότητα. Ωστόσο, η διαφήμιση δεν παρουσιάζει πλέον προϊόντα, αλλά προσπαθεί να επιβάλει έναν τρόπο ζωής. Έχει πάψει πια να αποτελεί μια απλή ενημέρωση ή απλή προβολή. ΄Εχει μεταβληθεί σε μια φιλοσοφία. Όμως, δεν μπορούμε να την καταργήσουμε ούτε να την αντικαταστήσουμε με οποιαδήποτε άλλη μορφή. Θα πρέπει, λοιπόν, ο σύγχρονος άνθρωπος να διαμορφώσει μια στάση άμυνας απέναντι στη διαφήμιση.

            Αρχικά, θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε τις διαφημίσεις με κριτικό πνεύμα. Χρειάζεται να υποβάλουμε όλα τα διαφημιζόμενα προϊόντα σε κριτική αξιολόγηση. Δεν πρέπει να αγοράζουμε χωρίς σκέψη οτιδήποτε προβάλλεται. Επιβάλλεται να εξετάζουμε τη σκοπιμότητα των προϊόντων και τη χρησιμότητά τους, γιατί οι διαφημίσεις δημιουργούν πλαστές ανάγκες και μας οδηγούν στον καταναλωτισμό. Όλες οι πληροφορίες δεν μπορούν να κάνουν τίποτα αν δεν τους ανοίξουμε την πόρτα. Δεν υπάρχει διαφήμιση που να πείθει τους ανθρώπους παρά τη θέλησή τους.

            Μια άλλη ενέργεια είναι η σύγκριση μεταξύ των διαφημιζόμενων προϊόντων. Κάθε παρουσίαση ενός αγαθού έχει ως στόχο να υπερτονίσει τα πλεονεκτήματά το, ενώ ταυτόχρονα αποσιωπά τα μειονεκτήματά του. Οφείλουμε να συγκρίνουμε τα προϊόντα και να βρούμε πόσο η εικόνα τους ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Η αντιπαραβολή των προϊόντων θα μας οδηγήσει στη σωστή αγορά.

            Επιπλέον, δεν θα πρέπει να παρασυρόμαστε από τις διαφημίσεις και να οδηγούμαστε στον καταναλωτισμό. Χρειάζεται να βάλουμε προτεραιότητα στις ανάγκες μας και να αγοράζουμε σύμφωνα με αυτές. Είναι αναγκαίο να συνειδητοποιήσουμε όλοι μας, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, ότι η πραγματική ευτυχία δεν αγοράζεται, αλλά βρίσκεται κρυμμένη μέσα στην ψυχή μας και  θα την κατακτήσουμε μόνο, όταν ανυψώσουμε το πνευματικό και ηθικό μας επίπεδο!

            Τέλος, σημαντικός είναι και ο ρόλος της πολιτείας. Το κράτος οφείλει να εμποδίσει την αθέμιτη και παραπλανητική διαφήμιση, αλλά ταυτόχρονα να μεριμνήσει για την προστασία των πολιτών από κάθε διαφήμιση που έχει σκοπό την εξαπάτησή τους. Γι’ αυτό κρίνεται αναγκαία η δημιουργία ενός κώδικα δεοντολογίας που θα προσδιορίζει τους αισθητικούς και ηθικούς κανόνες της διαφήμισης, θα προστατεύει την προσωπικότητα όσων διαφημίζουν τα προϊόντα και θα αποκλείει κάθε είδους εκμετάλλευση και διαστρέβλωση.

            Όλες οι διαφημίσεις μπορούν να γίνουν αρνητικές, μόνο όταν το επιτρέπουμε εμείς. Μπορούμε, διαμορφώνοντας κριτική στάση απέναντί τους αλλά και συλλογική δράση ενάντια σ’ αυτούς που σκοπεύουν να παραπλανήσουν το κοινό, να μετατρέψουμε τις διαφημίσεις σε δημιουργικό και θετικό στοιχείο της καθημερινής ζωής. Έτσι, οι διαφημίσεις θα είναι γόνιμες και δημιουργικές και θα έχουν ως σκοπό να βοηθήσουν το αγοραστικό κοινό.

     Αν ήταν να ζητούσε απολογισμό ο Θεός από τους λαούς του, καθένας να δώσει λόγο τι έκανε το ένα, τα δύο, τα πέντε τάλαντα που του εμπιστεύτηκε, οι Έλληνες, ντυμένοι με την αθλητική γύμνια τους, με τα νιόλουστα μαλλιά τους, με τα στέρεα γόνατα, θα σηκωνόντουσαν και με λεύτερη αντρίκια φωνή, θάλεγαν:
     -Πριν από μας φώναζαν με στριγγιές φωνές, σαν όρνια, και παραμιλούσαν οι λαχτάρες του ανθρώπου και δεν μπορούσαν να αρθρώσουν ένα νηφάλιο λόγο.
      Εμείς κυνηγήσαμε πάνω από το χάος τη λέξη, της κόψαμε τα φτερά και τη στεργιώσαμε απάνω στ' αητώματα του ναού, αφτέρουγη Νίκη!
      Πριν από μας οι στοχασμοί ήταν μπουλούκι αγύμναστο, φλύαρο, ακατάστατο, που το κυρίευε πανικός μπροστά από τις βροντές, τις αστραπές, τα ονείρατα και το θάνατο. Δεν μπορούσαν να συνταχτούν σε στρατό οργανωμένο. Στην πρώτη επέλαση του σκοταδιού σκόρπιζαν.
     Εμείς οργανώσαμε τους στοχασμούς, δημιουργήσαμε το συλλογισμό - θέση, αντίθεση, σύνθεση- ανοίξαμε δρόμους, ανακαλύψαμε νόμους, νικήσαμε το χάος.
     Πριν από μας η ύλη ήταν ο μεγάλος οχτρός, βαρύς, δυστυχισμένος, αγέλαστος άμυαλος κι είχε σκλαβώσει το νου. Εμείς του χαρίσαμε τη λευτεριά.
                                                                 Εμείς οι Έλληνες!
ΑΠΟ ΤΟ ΑΓΓΕΛΜΑ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ
                                                                                               Παρασκευή 22-11-2013

Cool widgets

 Δομικό Σχεδιάγραμμα για το θέμα: «Έχει μορφωτική αξία η Τέχνη;»

Πρόλογος

• Ορισμός της βασικής έννοιας (τέχνη).
• Μερική ανάλυση του-προβληματισμός στο δίλημμα «η τέχνη για την τέχνη» ή «η τέχνη για την παιδαγωγική».

Κύριο μέρος

• Επέκταση και ανάλυση των προβληματισμών του προλόγου.
• Δοκιμότερη η προσέγγιση της τέχνης όχι «εξωκαλλιτεχνικά», αλλά ως αισθητική προσέγγιση. Όχι τόσο η «στρατευμένη» όσο η καθαρά ελεύθερη,  αυτάρκης καλλιτεχνική δραστηριότητα προκρίνεται τον παιδαγωγικό της ρόλο.
• Διαφορά του διδακτικού περιεχομένου της τέχνης από εκείνο της επιστήμης.
• Αφετηρία της μορφωτικής της επίδρασης η επαφή της ατομικότητας, της μοναδικής, πρωτότυπης μορφής από τη ζωή και τη φύση.
• Το έργο τέχνης ξεπερνά τα στενά χρονικά όρια του παρόντος. Είναι και γίνεται καθολικό και διαχρονικό κτήμα, πανανθρώπινο.
• Η τέχνη ως έκφραση προσωπικών ψυχικών καταστάσεων και ανθρωπίνων συναισθημάτων (ευαισθησία, «ιδιαιτερότητα» καλλιτέχνη).
• Η τέχνη «ακουμπά» την ψυχή, προκαλεί εξευγενισμό του συναισθηματικού κόσμου μας.

Επίλογος

·         Είναι ανάγκη η Παιδεία να συνδυάζει διανοητική καλλιέργεια και αισθητική συγκίνηση. Να «θεραπεύει» το νου αλλά και το συναίσθημα.  

Το ρουσφέτι. Που οφείλεται; Ποιες είναι οι επιπτώσεις του; Πώς θα καταπολεμηθεί;

• Πρόλογος

Ρουσφέτι (από την αραβική λέξη ρουσβέτ, δηλαδή δωροδοκία): χαριστική κυβερνητική παροχή, χάρη, εκδούλευση, μεροληψία…

• Κύριο μέρος

Τα λεγόμενα ρουσφέτια δεν είναι όλα ρουσφέτια με την έννοια της παρατυπίας ή παρανομίας ή της ενέργειας εις βάρος του άλλου… Τα περισσότερα απ’ αυτά που ζητάει ο πολίτης είναι πράγματα που μπορούν και πρέπει να γίνονται χωρίς καμιά μεσολάβηση, τα δικαιούται… Ρουσφέτι είναι η παρανομία, ο διορισμός που δε δικαιούσαι, η μετάθεση όταν δεν έχεις τις προϋποθέσεις, το χαριστικό δάνειο, η αδικία εις βάρος άλλου αδύνατου… Παράνομη, δηλαδή, χαριστική μεταχείριση…

Το ρουσφέτι πέρασε στο πολιτικό και καθημερινό νεοελληνικό λεξιλόγιο στα χρόνια της Τουρκοκρατίας… Αλλά και στα χρόνια μας η πολιτική της ρουσφετολογίας δε φαίνεται να υστερεί… και τώρα πρέπει να έχεις «μπάρμπα στην Κορώνη»…(Πλούσια ανεκδοτολογία γύρω από το ρουσφέτι έχει σημειώσει στα κατάστιχά του ο Βλαχογιάννης…).

Ανεπάρκεια κράτους, κακή λειτουργία κρατικού μηχανισμού, διαφόρων υπηρεσιών… Π.χ. όταν τα κρεβάτια του νοσοκομείου είναι 30 και οι άρρωστοι 100 και ο άνθρωπός σου κινδυνεύει να πεθάνει αβοήθητος, τότε χτυπάς τις πόρτες των κλειδοκρατόρων, καταφεύγεις στα «μέσα»… όταν τα μεροκάματα, οι θέσεις είναι λίγες και τα παιδιά σου πεινάνε και τα όποια προσόντα σου δεν φτάνουν αυτά και μόνο για να σου εξασφαλίσουν δουλειά, τότε προσκυνάς και φιλάς χέρια και πόδια…, υποχρεώνεσαι στον πολιτικάντη, στον παράγοντα, τρέχεις στο βουλευτή σου… όταν για ένα πιστοποιητικό, που το δικαιούσαι, ανεβοκατεβαίνεις σκάλες και σκάλες, χτυπάς γραφεία και γραφεία λόγω γραφειοκρατίας… Όταν ένας διαγωνισμός δε γίνεται, όταν δε γίνεται, όπως πρέπει… Όταν σου λένε, ή σου έλεγαν, «βρες κάποιον να μιλήσει…», τι θα κάνεις; Ψάχνεις, συγχρονίζεσαι με το σύστημα…

Η γραφειοκρατία, οχυρωμένη πολλές φορές πίσω από νόμους, διατάγματα, αποφάσεις, εγκυκλίους, που κάποτε αλληλοσυγκρούονται… Ο λαβύρινθος της κρατικής μηχανής, η ανευθυνότητα, τα πολλά πρωτόκολλα, η βραδύτητα στη διεκπεραίωση των υποθέσεων… Όλα αυτά είναι σοβαρά αίτια ρουσφετολογίας…

Η άγνοια είναι σημαντικός παράγοντας…

Κατάρα αποκάλεσε γνωστός πολιτικός το ρουσφέτι… Ανασχετικός παράγοντας της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης… Πολύ σοβαρές είναι οι επιπτώσεις στην οικονομική ανάπτυξη, όταν το ρουσφέτι αφορά αίτημα με οικονομικές επιβαρύνσεις για το Δημόσιο… (χαριστικά δάνεια, χαριστικά έργα εκεί που δεν αποδίδουν…).

Νοθεύει την ιδεολογική και πολιτική ζωή…(Ο ψηφοφόρος ψηφίζει πολλές φορές όχι εκεί που θέλει, που πιστεύει, αλλά εκείνον που νομίζει ότι θα τον εξυπηρετήσει, θα τον βοηθήσει…).

Ο πολιτικός ασχολείται, είναι αναγκασμένος να ασχολείται – αλλιώς κινδυνεύει η επανεκλογή του… - με την ικανοποίηση των πιο ασήμαντων ή παράλογων μερικές φορές απαιτήσεων εις βάρος της κυρίας αποστολής του…

Η ρουσφετολογία δημιουργεί κλίμα ανηθικότητας, αναξιοπρέπειας, παζαρέματος, αδικιών… Δημιουργεί φαύλο κύκλο…

Το κακό δε θεραπεύεται με αφορισμούς και λόγια… Χρειάζεται κυρίως θεραπεία της ανεπάρκειας του κράτους και των υπηρεσιών του… Τι χρειάζεται;

Βαθιά και ριζική αναδιάρθρωση του διοικητικού μηχανισμού και της κρατικής μηχανής (αποκέντρωση…), έτσι που η απόδοσή της να υπηρετεί άμεσα και δίκαια τον πολίτη…

Εκσυγχρονισμός και εξοπλισμός της διοίκησης με σύγχρονα μέσα…

Σαφής, σωστή, σύγχρονη νομοθεσία… Βασικά δικαιώματα του πολίτη πρέπει να ικανοποιούνται με την εγγύηση του νόμου, της πολιτείας, χωρίς τα «παραθυράκια» του νόμου (όταν οι ερμηνείες είναι πολλές), χωρίς μεσολαβήσεις και διακρίσεις…

Αυστηρή τήρηση των νόμων…

Θέσπιση μέτρων, διοικητικών και ποινικών κυρώσεων στις περιπτώσεις των παραβάσεων… Αυστηρή αντιμετώπιση κάθε αδράνειας και κάθε παραγοντισμού…

Υπευθυνότητα… Σεβασμός στον πολίτη… Αξιοπρέπεια του πολίτη…

Βελτίωση της ποιοτικής στάθμης των δημοσίων υπαλλήλων…

Κατάλληλη αγωγή, παιδεία, μόρφωση του λαού…

Ενιαία στάση του πολιτικού κόσμου, αποφασιστική διαφώτιση και ειλικρινής αντιμετώπιση των ψηφοφόρων και των αιτημάτων τους… Απαλλαγή της κρατικής μηχανής από κομματικούς εναγκαλισμούς… Κατάργηση «σταυρού προτίμησης» στις βουλευτικές εκλογές…

• Επίλογος

Από επίσημο κυβερνητικό παράγοντα κηρύχτηκε αμείλικτος πόλεμος κατά της ρουσφετολογίας. «Να εξοβελιστεί η κατάρα του ρουσφετιού…». Θα αποδώσει, όμως, η εκστρατεία; Θα ξεριζωθεί το κακό;…

          

Σχεδιάγραμμα έκθεσης με θέμα «Ποιοι παράγοντες συντελούν στη διαμόρφωση της προσωπικότητας;»

Πρόλογος:

Ορισμός της προσωπικότητας

Κύριο μέρος:

• Μικρή ανάλυση του ορισμού και σύνδεσή του με τις έννοιες της φυσιολογίας και του περιβάλλοντος.
• Η φυσιολογία. Ο γενετικός παράγοντας ως στοιχείο διαμόρφωσης της προσωπικότητας.
• Το περιβάλλον ως παράγοντας διαμόρφωσης της προσωπικότητας, παράγοντας αγωγής.
• Η «Αγωγή» ως επίδραση στα σωματικά και ψυχικά γνωρίσματα και τη διαμόρφωση του χαρακτήρα.
• Διάκριση του περιβάλλοντος ως παράγοντα αγωγής σε άψυχο και έμψυχο. Ανάλυση στη φύση και τις επιρροές του άψυχου περιβάλλοντος.
•  Επίδραση του έμψυχου περιβάλλοντος, του κόσμου των ανθρώπων.
• Η επίδραση της οικογένειας στη διαμόρφωση της προσωπικότητας.
• Η επίδραση της κοινωνικοποίησης, στα πλαίσια της φιλίας με τους συνομηλίκους.
• Η ολοκλήρωση της διαδικασίας κοινωνικοποίησης. Η ένταξη στην κοινωνία ως οργανικό μέλος. Επιδράσεις από άλλους παράγοντες (ήθη, έθιμα, θρησκεία, ασχολίες κ.α.).
• Η σημασία της σχολικής αγωγής στη διαμόρφωση της προσωπικότητας.
• Η επίδραση των επιμέρους παραγόντων αγωγής στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του μαθητή(διδάσκων, πρόγραμμα διδασκαλίας, ιδιοσυγκρασία μαθητή, η  σχολική τάξη, ολόκληρο το σχολείο).

Επίλογος:

Ανάγκη συνεχούς προσαρμογής της αγωγής στην εξέλιξη της επιστημονικής έρευνας και τις νέες διαμορφούμενες κάθε φορά συνθήκες.